W ostatnim dniu 2025 roku ks. Jarosław Bonarski, nauczyciel religii w naszej szkole, odwiedził grób Klementyny z Tańskich Hoffmanowej w Paryżu. W ciszy paryskiego cmentarza Père-Lachaise, poprzez modlitwę, oddał hołd Patronce naszego Liceum.

„W ostatnim dniu roku poprzez modlitwę przy grobie oddałem hołd naszej Patronce, dziękując za jej życie i prosząc o opiekę dla nas wszystkich” – podkreślił ks. Jarosław Bonarski.

Patronka Hoffmanowej – postać niezwykła

Klementyna z Tańskich Hoffmanowa (1798–1845) była jedną z najważniejszych postaci polskiej kultury i pedagogiki pierwszej połowy XIX wieku. Urodzona w Warszawie, rówieśniczka Adama Mickiewicza, zapisała się w historii jako pierwsza Polka utrzymująca się z własnej pracy twórczej i pedagogicznej.

Była autorką niezwykle popularnych w swoim czasie Listów Elżbiety Rzeczyckiej, biograficznej opowieści Jan Kochanowski w Czarnolesie oraz Dziennika Franciszki Krasińskiej – uznawanego za pierwszą powieść psychologiczną w literaturze polskiej. Pisała również książki dla dzieci i młodzieży, traktaty pedagogiczne oraz teksty publicystyczne, w których łączyła troskę o wychowanie z patriotyzmem i dbałością o język ojczysty.

W 1824 roku założyła i redagowała pierwsze w Polsce czasopismo dla młodego odbiorcy – „Rozrywki dla Dzieci”. Po wybuchu powstania listopadowego zaangażowała się w działalność dobroczynną, a po jego upadku – wraz z mężem Karolem Boromeuszem Hoffmanem – udała się na emigrację do Paryża.

Matka Wielkiej Emigracji

Na emigracji znalazła się w kręgu najwybitniejszych postaci polskiego życia intelektualnego: Adama Mickiewicza, Juliana Ursyna Niemcewicza, Fryderyka Chopina, Joachima Lelewela czy Juliusza Słowackiego. Aktywnie działała w Towarzystwie Literackim oraz Towarzystwie Dam Dobroczynności. Zyskała przydomek „Matki Wielkiej Emigracji”.

Nie zaprzestała pracy twórczej – publikowała wspomnienia, powieści oraz teksty refleksyjne poświęcone roli kobiet i wychowaniu. Ostatnie lata życia poświęciła pracy nad pamiętnikami i wykładami O powinnościach kobiet.

Zmarła 21 września 1845 roku w Passy pod Paryżem, w wieku zaledwie 47 lat, po ciężkiej chorobie nowotworowej.

Grób na Père-Lachaise – miejsce pamięci

Klementyna Hoffmanowa spoczywa na najsłynniejszym paryskim cmentarzu – Père-Lachaise, w północnej części kwatery 26. Jej nagrobek – kamienny sarkofag z bogatą symboliką – ozdobiony jest rzeźbą autorstwa Władysława Oleszczyńskiego, przedstawiającą pisarkę w towarzystwie dwojga uczniów. Widnieje na nim poruszający cytat:

„Wszystkie dzieci polskie są moimi dziećmi”.

Grób Patronki pozostaje pod troskliwą opieką paryskiej Polonii i do dziś jest miejscem pamięci oraz refleksji nad jej życiem i dziedzictwem.

Serce Klementyny Hoffmanowej spoczywa w Krakowie, na Wawelu – symbolicznie łącząc emigracyjne losy pisarki z historią narodu.

Pamięć, która zobowiązuje

Wizyta przy grobie Patronki w ostatnim dniu roku była nie tylko osobistym gestem pamięci, ale także znakiem ciągłości tradycji i wartości, które od lat towarzyszą społeczności Hoffmanowej. Jej życie – poświęcone edukacji, wychowaniu i służbie innym – pozostaje dla nas wszystkich ważnym punktem odniesienia.

Patronka naszego liceum, choć dziś rzadziej obecna w powszechnej świadomości, nadal inspiruje – swoim dorobkiem, postawą i wiernością ideałom.

Biblioteka Polska w Paryżu – duchowe i intelektualne serce Wielkiej Emigracji

W czasie paryskiej wizyty ks. Jarosław odwiedził również Bibliotekę Polską w Paryżu, jedną z najważniejszych instytucji polskiej kultury na emigracji. To miejsce szczególne, nierozerwalnie związane z losem Polaków po upadku powstania listopadowego oraz z ideą zachowania narodowej tożsamości na obczyźnie.

Biblioteka została założona w 1838 roku przez środowisko Wielkiej Emigracji skupione wokół Towarzystwa Historyczno-Literackiego. Jej twórcami i opiekunami byli m.in. książę Adam Jerzy Czartoryski, Adam Mickiewicz, Karol Sienkiewicz i Julian Ursyn Niemcewicz, którzy pragnęli stworzyć na wychodźstwie namiastkę Biblioteki Narodowej zniewolonego narodu – ośrodek gromadzący polskie piśmiennictwo, dokumentujący życie emigracji i stanowiący intelektualne zaplecze walki o niepodległość.

Z czasem Biblioteka Polska zaczęła pełnić także funkcję archiwum i muzeum, gromadząc nie tylko książki i rękopisy, ale również pamiątki narodowe oraz dzieła sztuki polskich twórców działających we Francji: obrazy, rzeźby, ryciny, fotografie i materiały kartograficzne. Dla kolejnych pokoleń emigrantów była powodem dumy i troski, a dla Polaków w kraju – zwłaszcza w okresach rusyfikacji, germanizacji, a później propagandy komunistycznej – niemal mitycznym symbolem wolnej kultury polskiej, istniejącym jednak realnie i nieprzerwanie.

Do dziś Biblioteka Polska w Paryżu pozostaje ważnym ośrodkiem kultury polskiej we Francji. Zwiedzający mogą zobaczyć m.in. Salonik Chopina, muzeum Adama Mickiewicza (założone w 1903 r. przez jego syna Władysława) oraz kolekcję rzeźb Bolesława Biegasa. Instytucja prowadzi także bogatą działalność kulturalną: organizuje wystawy, wykłady, koncerty i spotkania autorskie, a badaczom udostępnia bezcenne zbiory archiwalne.

Księgozbiór Biblioteki liczy dziś około 200 tysięcy woluminów, w tym blisko 50 inkunabułów, kilka tysięcy starych druków oraz tysiące rękopisów, rysunków, fotografii i dzieł sztuki. W 2023 roku nastąpił przełomowy moment w jej historii: utworzono Instytut Biblioteka Polska w Paryżu, finansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Potwierdzono także własność historycznego budynku przy Quai d’Orléans 6, co daje realną gwarancję stabilnego funkcjonowania instytucji w przyszłości.

Szczególne miejsce w historii Biblioteki zajmuje Klementyna z Tańskich Hoffmanowa, której nazwisko widnieje dziś na tablicy upamiętniającej osoby zasłużone dla tej instytucji – umieszczonej na dziedzińcu Biblioteki. Pisarka należała do grona jej oddanych przyjaciół: w latach 1839–1843 przekazała 31 dzieł, a w czerwcu 1844 roku – na rok przed śmiercią – ofiarowała Bibliotece blisko 240 kolejnych pozycji. Jej mąż, Karol Hoffman, już w 1839 roku podarował aż 263 woluminy.

Badania nad listami gości Biblioteki, pokazują, że Hoffmanowa była nie tylko darczyńcą, ale również aktywną bywalczynią tej instytucji – potwierdzono co najmniej cztery jej wizyty, choć niewykluczone, że bywała tam częściej, nie zawsze wpisując się do księgi. W tym kontekście symboliczne staje się pytanie, czy nie kryje się ona również pod anonimowymi zapisami typu „nieznana Polka”.

Odwiedziny Biblioteki Polskiej w Paryżu stały się więc naturalnym dopełnieniem wizyty przy grobie Patronki szkoły – przypomnieniem, że jej życie na emigracji było nie tylko osobistym doświadczeniem wygnania, ale także świadomą służbą polskiej kulturze, edukacji i pamięci narodowej.